2009 Yılı Kazı Raporu

2009 Yılı Kazı Raporu

Category : Kazı Raporları

Nurettin KOÇHAN*
Korkmaz MERAL
Hacer MOTOR
Ahmet Cüneydi
HAS

 

Kyzikos antik kentinde 2009 yılı kazı çalışmaları 01-31 Temmuz 2009 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir[1]. Bakanlık temsilcisi olarak Kayseri Arkeoloji Müzesinden Gökhan Yıldız görev almıştır.

2009 yılı çalışmaları kentin üç ayrı kısmında sürdürülmüştür; Hadrian Tapınağı’nda kazı, Karakafa Tepede sondaj ve Hytos Limanında ise su altı çalışmaları yapılmıştır.

Hadrian Tapınağı Kazı Çalışmaları

2009 yılında tapınak alanında sürdürülen çalışmalar doğu ön kısımda kuzeye, güney uzun yönde ise batıya doğru devam ettirilmiştir. Tapınağın doğu ön kısmında J1-5 açmalarından başlanmış ve kuzeye doğru L 3-6 açmalarının bir bölümüne (Çizim 1; Resim 3), güney uzun yönde ise 22 A-D açmalarından başlanmış ve batıya doğru 25 A-D açmalarının bir bölümüne kadar kazılmıştır (Çizim 1; Resim 2). Bu açmalarda önceki yıllarda olduğu gibi Orta Çağa ait aşırı tahrip olmuş kiremit ve küp mezarlar[2] ile yan yana yerleştirilmiş biri sağlam üç pithos bulunmuştur. Uzun bir yapım süreci geçiren Roma Dönemi’ne ait tapınaktan ise daha önceki yıllarda olduğu gibi, krepis basmakları ile üst yapısına ait sade ve bezemeli mimari parçaların yanı sıra frize işlenmiş olan insan ve hayvan figürlerinin vücutlarına ait parçalar da ele geçmiştir.
Çizim 1
SAMSUNG DIGITAL CAMERA
SAMSUNG DIGITAL CAMERA

2008 yılı çalışmaları sonucunda 21D açmasında havalandırma pencerelerinin on birincisi ortaya çıkarılmıştı. 2009 yılında havalandırma pencerelerinin sayısı on üçe ulaştı. Son havalandırma penceresindeki taşın üzerine yer alan triglif, Kyzikos Hadrian Tapınağı’nın inşasında yakınında bulunan erken bir yapıdan devşirme malzemenin getirilerek kullanıldığını göstermektedir.

2009 yılı sonu itibariyle doğu ön kısımda kuzeye 45 m, güney uzun yönde ise batıya yaklaşık 100 m gidilmiştir. Buna Rağmen henüz güneybatı köşeye ulaşılamamıştır. Tapınağın büyüklüğüyle ilgili antik yazarların söylemlerini bu ölçüler de açık bir şekilde desteklemektedir. 2010 yılı çalışmalarında özellikle bu alana ağırlık verip burada sezon sonuna kadar sonuca olaşmak ve tapınağın güneybatı köşesini bulmak istiyoruz.

Tapınağın güney tarafındaki çalışmalar sırasında önceki yıllardaki çalışmaları[3] destekleyen ve sütunlar hakkında daha sağlıklı bilgiler edinmemizi sağlayan parçalar çıkmaya devam etti. Geçen yıl sütunların üst bölüme ait olduğunu düşündüğümüz 2 m çapa sahip tamburlardan sonra bu yıl da alt bölümüne ait olabileceğini düşündüğümüz 2 m’nin üzerinde çapa sahip tamburlar bulundu (Resim 1).
Resim 1

Doğu ön tarafta varlığını bildiğimiz mermer zemin döşemesinin güney uzun kenarda da olması gerektiği düşüncesiyle, 2006 yılından itibaren güney tarafta yaptığımız çalışmalar da düzenli bir şekilde zemini bulmak amacıyla, sürekli derine inmeye çalıştık. Bu çalışmalar sunucunda 22 C açmasında zemine ulaştık (Resim 2). 22 C açmasında ortaya çıkarılan mermer döşeme blokların 25 C açmasında bu sezon kazıyı bıraktığımız noktaya kadar devam ettiği görüldü. 2010 yılında yapılacak çalışmalarla bu alanın yapısı daha kesin verilerle ortaya konacaktır. Bu alanda bulunan mermer döşeme blokların, tapınağın ilk inşası sırasında mı, daha sonraki dönemde mi döşendikleri araştırılacaktır.

Tapınağın doğu ön kısmında mermer zemin döşemesinin kuzeye ve doğuya doğru devam ettiği önceki yıllarda saptanmıştı. 2007 ve 2008 yıllarında bu alandaki kazıda, çalışma alanını genişletmek ve doğu ön kısmın son noktasını tespit etmek için alanın güneydoğu bölümünde çalışılmıştı. 2009 yılında da aynı alanda kuzeye doğru çalışmalar devam ettirildi. Bu çalışmalar sırasında özellikle J1-2 ve K1-2 açmalarında tarım toprağı çıkmaya devam edince, L 1-2 açmaları bırakılarak L3-6 açmalarında kuzeye doğru çalışmalara devam edildi.

2008 kazı sezonunda tapınağın doğu tarafında J 3, 4 ve K 3, 4 açmalarında Cumhuriyet Dönemi’ne ait 3.30 m çapında, 2.50 m derinliğinde bir kireç kuyusu tespit edilmişti. Bu kuyunun güney tarafında, J 2-4 açmalarında ve kuyuya 2.00 m kala başlayan yanık alan saptanmıştı (Resim 4).

Bu sezon çalışmaları sırasında bahsi geçen yanık alanın kuyunun çevresini tamamen kapladığı görüldü. Yanık alanın boyutları dikkate alındığında tahribatın çok büyük boyutlu olduğu, kireç yapımı sırasında yakılan ateş nedeniyle kuyunun duvarlarında kullanılan mermer parçalarının, yıllar sonra yerinden alınırken bile parçalandığı görüldü.

Doğu yöndeki çalışmalar sırasında da üst yapıya ait mimari parçaların yanı sıra alınlığa işlenmiş bazı figürlerin gövdelerine ait parçalar da ele geçti. Bu dönem doğu ön tarafta yapılan çalışmalarda tam olmasa da sütun kaideleri hakkında önceki yıllarda bulunan örneklere kıyasla daha fazla bilgi edinebileceğimiz iki parça bulundu (Resim 5).
9

Bu parçalardan hareketle sütun kaidelerinin tipleri tespit edilmeye çalışıldı. Özellikle bu örnek yardımıyla Kyzikos Hadrian Tapınağı’nda Attika-İon tipi sütun altlıklarının kullanıldığını söylemek mümkündür[4].

Tapınakta, aşınmış ve çok küçük parçalara bölünmüş olmaları nedeniyle boyutları hakkında kesin bir yargıya varamadığımız üst yapıya ait mimari bezeme parçaları ele geçmiştir. Bu dönem çalışmalarında bulunan örneklerden biri tapınağın konsollu geison kısmına ait olduğunu düşündüğümüz eserdir (Resim 6).
SAMSUNG DIGITAL CAMERA

Üzerine işlenen ters düz palmet bezemesi, altındaki yumurta ve inci boncuk dizisi ile akantus yaprağının işlendiği dışa çıkıntılı bu parça ile tapınağın doğu ön tarafında bulunan üzerinde açık ve kapalı palmetin işlendiği, çörtenin yer aldığı sima parçası (Resim 7) boyutlarıyla dikkat çekmektedirler.
SAMSUNG DIGITAL CAMERA

Mimari bezeme parçalarının yanı sıra, frize işlenmiş çok sayıda insan ve hayvan figürlerine ait parçalar da ele geçmiştir (Resim 8, 9). 2006-2008 kazı dönemlerinde ortaya çıkarılan figürlerdeki, miğfer, kılıç ve kalkan gibi parçalardan hareketle frizde savaş sahnesinin işlendiğini söylemiştik. 2009 kazı döneminde çıkan parçalarda bunu desteklemektedir.
SAMSUNG DIGITAL CAMERA
SAMSUNG DIGITAL CAMERA

 

 

Karakafa Tepe Sondajı

27-31 Temmuz 2009 tarihleri arasında kentin doğu tarafın da, Bandırma Körfezine yakın bir alanda Aşağıyapıcı yolunun batı tarafında bulunan Karakafa Tepe’de sondaj çalışması yapılmıştır. 3×3 m ölçülerinde açılan sondajda -2.00 m derine inilmiştir. Tarım toprağından itibaren kum kaplı zemine inilinceye kadar tabakalanmanın olmadığı görülmüş ve karışık halde seramik parçaları tespit edilmiştir (Resim 10).
Resim 10

Özellikle kum tabakasının hemen öncesi kısım yoğun seramik buluntusuyla dikkati çekmektedir. Çalışma sonucu bu alanda bir yerleşimin varlığını gösteren tabakalaşmaya rastlanmaması ve yoğun biçimde bulunan ve etütlük olarak bile değerlendirilemeyecek kadar küçük parçalara ayrılmış olan seramikler kentteki seramik işliklerinin burayı çöplük olarak kullanmış olabileceklerini akla getirmektedir. Açmada unguantarium, kandil ve pişmiş toprak figürinlere ait parçalar bulunmuştur (Resim 11, 12).
SAMSUNG DIGITAL CAMERA
SAMSUNG DIGITAL CAMERA

 

 

Sualtı Çalışmaları

2008 yılında yapılan kısa süreli çalışmalardan sonra, bu sezon Hytos Limanında (Resim 13) 06-13 Temmuz 2009 tarihleri arasında Prof.Dr. Mustafa Şahin yönetimindeki Bursa Uludağ Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü elemanları tarafından yapılan daha kapsamlı çalışmalarda mendireğin son durumu tespit edilmeye çalışıldı. En geniş yeri 13 m olan, 84 m uzunluğundaki antik Hytos Limanın mendireğinin yapımında 1 m den 2.5. m ye varan uzunluklarda blok taşların kullanıldığı anlaşılmıştır (Resim 14 ).

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Resim 14

Total stationla yapılan ölçüm çalışmalarında liman mendireği ve çevresinde 238 adet blok taş tespit edilmiştir. Bu blok taşların büyük çoğunluğu 1-2.5 m uzunluğunda dörtgen formdadır. Bu blok taşlar kenetlerle birbirlerine bağlanmıştır. Bloklar arasında dolgu malzemesi olarak da “Roma Harcı” kullanılmıştır. Ayrıca çalışmalar sırasında birde taş çapa tespit edilmiştir (Resim 15).
Resim 15

Hytos Limanın yapımında kullanılan malzeme, yapım tekniği ve Kyzikos Antik Kenti’nin tarihi ışığında liman mendireğinin MS 1-2. yüzyıl, özellikle Hadrian döneminde yoğun olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Antik çağda Ege ve Karadeniz arasında deniz ticaret ağının en önemli liman kentlerinden biri olduğu düşünülen Kyzikos antik kenti Hytos Limanı’nın sadece antik çağda değil Ortaçağ ve Osmanlı dönemlerinde de kullanıldığı düşünülmektedir. Ancak bilimsel bir sonuca varabilmek ve liman kullanımına dair kesin tarihlemenin yapılabilmesi için sondaj çalışmalarının yapılarak liman bölgesindeki dolgu tabakasının altında kalan verilere ulaşılması gerekmektedir.

 

 

 

 

*Yrd. Doç.Dr. Nurettin KOÇHAN, Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü 25240-ERZURUM

Yrd. Doç. Dr. Korkmaz MERAL, Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü 25240-ERZURUM

[1] Başkanlığımdaki kazıya Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü’nden Yrd.Doç.Dr. Korkmaz MERAL, Doktora öğrencisi Hacer MOTOR, Yüksek Lisans öğrencisi A. Cüneydi HAS, Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Mustafa ŞAHİN, Doç.Dr. İbrahim Hakan MERT, Dr. Derya ŞAHİN, Arş.Gör. Serkan GÜNDÜZ, Oktay DUMANKAYA ile Bayern-Almanya Sualtı Arkeolojisi Birliği’nden Dr. Tobias Florian PFLEDERER, Axel Georg SABİSCH, M. A. Dagmar Ursula LEEB ve Marcus THEIR ile Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğrencileri katılmıştır. Ayrıca bu yılki kazı çalışmalarına izin veren, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne, kazımızı destekleyen, Balıkesir Valiliğine, Erdek Belediye Başkanlığına, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanlığı’na, Bakanlık temsilcisi Gökhan Yıldız ve kazı ekibine teşekkür ederim.

[2] N. Koçhan, K. Meral, H. Motor ve F. Güneş, “Kyzikos 2006 Yılı Kazısı” 29. Kazı Sonuçları Toplantısı 1. Cilt ( Ankara 2008) 12 vd.; N. Koçhan, K. Meral ve F. Güneş, “Kyzikos 2007 Yılı Kazıları” 30. Kazı Sonuçları Toplantısı 1. Cilt (Ankara 2009) 165 Resim 7, 8.

[3] N. Koçhan, K. Meral,“Kyzikos 2008” 31. Kazı Sonuçları Toplantısı 2. Cilt (Ankara 2010) 52, Resim 3.

[4] S. Saltuk, Arkeoloji Sözlüğü (1993) 85, L.XIX


Leave a Reply

Kyzikos Harita

N. KOÇHAN, Kyzikos Tarihi ve Mimari Kalıntıları, Bursa 2011, Çiz. 2

N. KOÇHAN, Kyzikos Tarihi ve Mimari Kalıntıları,Bursa 2011, Çiz. 2