2016 Yılı Kazı Raporu

Nurettin KOÇHAN*

Korkmaz MERAL

Ahmet Cuneydi HAS

Ahmet TERCANLIOĞLU

 

Balıkesir ili Erdek ilçesi sınırları içinde bulunan Kyzikos Antik Kenti, Hadrian Tapınağı kazı çalışmalarına, 21.07.2016 tarihinde Kazı Başkanı Doç. Dr. Nurettin KOÇHAN, Kazı Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Korkmaz MERAL öncülüğünde; 2 Araştırma Görevlisi, 2 Doktora ve 1 Yüksek lisans öğrencisi, 1 Arkeolog, 15 öğrenci ve 7 işçi ile Bakanlık temsilcisi Rize Müze Müdürlüğü’nden Arkeolog Elif ŞENER’in katılımıyla başlanmıştır[1].

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Erdek Belediyesi ve Atatürk Üniversitesi’nin destekleriyle sürdürülen 2016 yılı kazı çalışmaları Hadrian Tapınağı’nın batı yönünde başlanmıştır. (Res. 1-Çiz. 1).
Çizim 1

Kyzikos Antik Kentini ziyaret edenlerin en fazla dikkatini çeken yapılardan biri olan Hadrian Tapınağı, İmparator Hadrian’ın yardımlarıyla tamamlanabilmiştir[2]. MS 117 yılında meydana gelen deprem sonrasında kenti ziyarete gelen Hadrian, kentin onarılması ile ilgilenmiş ve ilk olarak Zeus adına yapılan tapınak onarılarak parasal desteği nedeniyle Hadrian’a adanmıştır.

1431 yılında kenti ziyarete gelen Cyriacus, tapınağın 33 sütunundan ve sellasında bulunan tanrı heykelinden bahsederken sonraki tarihlerde bunların tahrip olduğunu belirtir[3]. 8×16 sütunlu, dipteros planlı korinth düzenindeki, doğu-batı yönünde uzanan ve yedi tonoz üzerine oturtulan tapınak, mimar Aristeinatos’un denetiminde yapılmıştır[4]. Tapınağın üst yapısına ait herhangi bir mimari bölüm günümüze gelememiş fakat alt yapıya ait doğu-batı ve kuzey-güney doğrultuda birbirini kesen galerilerden üç tanesi sağlam olarak kalmıştır.

Hadrian Tapınağı Kazı Çalışmaları

Bu sezon kazı çalışmaları 29 L, 30 L, 31 L, 31-32 J-K, 30-31 M açmalarında dolgu toprağın kaldırılmasıyla kuzeye doğru devam etmiştir (Res. 2-Çiz. 2). Hadrian Tapınağının batı tarafında bu sezon yapılan kazı çalışmalarında da üst yapıya ait olduğunu düşündüğümüz farklı boyutlarda çok sayıda mimari bezeme parçaları dolgu toprak içinde ortaya çıkarılmıştır. Bu eserler önceki yıllarda olduğu gibi belirlenen yerlere gerekli kayıtları alınarak özenle yerleştirilmişlerdir.Çizim 2

Kazı yapılan açmalarda ortaya çıkardığımız en önemli buluntular arasında kandiller yer almaktadır: 32 J açmasında korunan uzunluğu 9 cm, yüksekliği 2.8 cm, genişliği 6.1 cm, çapı 3.1 cm, ve cidar kalınlığı 0.6 mm olan kandil parçası ele geçmiştir. Diskusu ile gövde kısmının bir bölümü ve kulp kısmı kırık olan kandilin omuz kısmında ise bitkisel motif kabartmalarına yer verilmiştir. (Res. 3). Omuz kısımları genellikle yumurta dizisi ve sarmaşık dalları ile bezeli olan bu kandiller genellikle MS 2. yüzyıl’ın sonuna tarihlendirilmektedir[5].

32 K açmasından zemin seviyesinden 20 cm yükseklikte, uzunluğu 7 cm, genişliği 10 cm, çapı 3.5 cm, cidar kalınlığı 0.4 mm ve yüksekliği 4.1 cm olan kandil parçası 3 gözlü fitil deliğine sahiptir. Kandil parçasının sağ ve solundaki burun kısımları ve kulp kısmı kırıktır. Sağlam olan ön kısımdaki fitil deliğinin çapı 1.2 mm’dir. Diskus bölümü 2 cm çapında, diskus deliği de 1. 2 mm çapındadır (Res. 4).

31 K açmasında korunan uzunluğu 7.1 cm, yüksekliği 3.2 cm, genişliği 5.9 cm, çap 3.5 cm ve cidar kalınlığı 0.3 mm ölçülerinde kandil ele geçmiştir. Burun ve kulp kısmı kırık olan gövde kısmı, 3 mm çapındaki diskus deliği ve diskus bölümü sağlam olan kandilin omuz kısmında bitkisel bezemelerin olduğu profil veren bir kaidesi bulunmaktadır. Kandilin yüzeyinde aşınmalar mevcuttur (Res. 6).

32 J açmasında 4 no’lu pitosun altında yığma toprak içerisinde pişmiş toprak kadın figürini çıkarılmıştır.  Aşınan polosa benzer saç tipi, yüzü aşınmış olmasına rağmen yuvarlak göz çukurları, burun, ağız ve çene kısımları görülebilmektedir. Hymation giyimli figürinin göğüs kısmından aşağısı kırılmıştır. Korunan yüksekliği 10.5cm, genişliği 6cm ve cidar kalınlığı 0.6 mm’dir. Özellikle gözlerin şekli ve alın kısmının köşeli biçimde işlenmesi eserin muhtemelen MS 1-2 yüzyıllara ait olduğunu göstermektedir[6]. Figürininin içi boş ve kalıplama tekniğinde yapılmıştır (Res. 5).

Diğer önemli buluntuları ise numaralandırılarak belirtilen pithoslar yer oluşturmaktadır: 31-32 J-K açmalarında 1-2-3-4-5 nolu ve 31-K 31-L açmalarında 6, 7, 8 nolu pithoslar ortaya çıkarılmıştır (Res. 7). Kuzeye doğru art arda sıralanan, kalın cidarlı bu pithoslar üzerinde derin çatlaklar yer almaktaydı. Bunun en büyük nedeni ise iç kısımlarında biriken taş ve toprak dolgulardı. Bu pithosların üst kısımlarında meydana gelen kırılmalarda ise tapınağın tahribi sırasında düşen mimari malzemelerin etkili olduğu kanısındayız. Tüm bu dolgular ve taş blokların temizlenmesiyle pithos parçaları gerekli ölçüleri alınmış, fotografik kayıtları alınmış ve çizimleri yapılmıştır (Çiz. 3). Daha sonra bu pithos parçaları verilen numaralarına göre parçalar halinde kazı evi bahçesine yerleştirilmişlerdir.

Bu sezon kazı çalışmalarında sert dolgu toprak içerisinde ortaya çıkarılan küp mezarlarda önemli buluntular arasındaydı.  32 K ve 31 L açmalarında doğu-batı doğrultulu küp mezarlar ortaya çıkarılmıştır (Res. 8-9). Yürüme zemininden ortalama 1 metre yükseklikte bulunan küp mezarların taş ve dolgu topraklar nedeniyle oldukça tahribata uğradıkları görülmüştür. Ortalama uzunlukları 75 cm, genişlikleri 30 cm olarak ölçülen küp mezarlar, pithosların alt seviyelerinde taş ve dolgu tabakaları içerisinde ortaya çıkarılmışlardır. Bu mezarlar içerisinde yetişkinlere ait kemik parçaları çıkarılmıştır. Bunlar arasında 32 K açmasında bulunan 1 no’lu mezarda iki yetişkine ait iskeletlerin kafataslarının, doğu ve batı olmak üzere her iki tarafa da yerleştirilmesi oldukça ilginçtir. Diğer kemikleri ise orta kısımda toplandığı ve dağınık bir halde oldukları gözlenmiştir. Bu küp mezarların her aşaması, arkeolojik kayıtları titizlikle kaydedilmiştir.

Özellikle 2015 kazıları itibari ile Hadrian Tapınağı’nın batısında ortaya çıkarılan seramik parçaları 2016 yılındada önemli buluntular arasında yer almıştır. Bu alandaki 31-32 J-K açmalarında pithos parçalarının da bulunduğu kısımdaki dolgu toprağın içinden yoğun bir şekilde seramik parçaları gelmeye devam etmiştir. Bu seramik parçaları sahip olduğu form, bezeme ve profil durumlarına göre toplanıp çizimleri yapılmış ve fotoğrafları çekilerek kayıt altına alınmışlardır. (Res. 10).

Son olarak 3 adet yüzey buluntusu kazı temsilcimizin eşliğinde kazı evine getirilerek koruma altına alınmıştır. Bouleterion’da ele geçen bu eserlerden en önemlisi sayılan kabartma gövde parçasının, boyun kısmından göbeğe kadar olan bölümü, sağ ve sol omuzları belirgindir. Göbek kısmının hemen altından aşağısı kırık olarak ele geçen bu parçanın sol omzundan sağ kalçaya doğru devam eden kabartma giysi askısı görülmektedir. Richter ve Mendel bu tipin kökeninin Roma Dönemine ait olabileceğini söylemektedirler[7]. Kabartmanın yüksekliği 41 cm, genişliği 56 cm, derinliği 27 cm, gövde uzunluğu 36 cm, genişliği ise 29 cm olarak ölçülmüştür (Res. 11)

2016 yılı Kyzikos Antik Kentinde yapılan kazı çalışmalarında ele geçen 5 (beş) adet taşınabilir nitelikteki envanterlik eser ile 11 (on bir) adet etütlük (taşınır) eser ve seramik parçalarının bulunduğu 9 (dokuz) adet kasa, Bandırma Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü’nde muhafaza edilmek üzere, Bandırma Arkeoloji Müze Müdür Vekili Zeliha DOĞAN’a 08.08.2016 tarihinde teslim edilmiştir. Ayrıca Hadrian Tapınağı ile Nekropol alanına yasal uyarı levhaları yerleştirilmiştir.

 

 

 

 

* Doç. Dr. Nurettin KOÇHAN, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü 25240 Erzurum/ TÜRKİYE

Doç. Dr. Korkmaz MERAL, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü 25240 Erzurum/ TÜRKİYE

[1] Başkanlığımdaki kazıya Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Korkmaz MERAL, Doktora öğrencileri, Arş. Gör. Ahmet Cüneydi HAS, Ahmet TERCANLIOĞLU, Tuba AYDIN, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi’nden Arş. Gör. Tuncer Çağrı ÇAKMUR, yüksek lisans öğrencisi Ahmet Eren ARSLAN ve Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğrencilerinden Burak GÜRLER, Osman AKGÜNEY, Emre KAÇAR, Gözdenur GÜNGÖRMÜŞ, Emrullah ZENGER, Gökhan ASİLTÜRK, Beyzanur KARACA, Engin TALŞIK, Rukiye KURT, , Neslihan AKYÜZ, Burak DAYAN, Emrah AYIK, Rabia ÇELİKER, Kafkas Üniversitesi’nden Mete Kaan KÖKSAL, Bestami TEMİZ katılmışlardır. Kazı çalışmalarına izin veren ve maddi yönden destekleyen Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne, Erdek Belediye’sine ve Atatürk Üniversitesine teşekkür ederim.

[2] N.Koçhan, Kyzikos Tarihi ve Mimari Kalıntıları, Bursa 2011, s. 77.

[3] N.Koçhan, s. 79.

[4] N.Koçhan, s. 79.

[5] D. M. Bailey, Greek, Hellenistic and Early Roman Pottery Lamps,A Cataloque of the Lamps in The British Museum I, Britsh Museum 1975, s. 10, Res. 194; R. H. Howland, “  Greek Lamps and Their Survivals”  The Athenian Agora, Vol. 4, 1958, s. 169, Res. 659.

[6] R. Higgins, Catalogue of Greek Terracottas, The British Museum Press, s. 90. 2001 London,

[7] J. İnan, Roman Sculpture In Sıde,  TTK,  s. 165-166, Ankara 1975.

 

Bir Cevap Yazın